De meeste objectieven beschikken over een autofocus functie. Maar hoe ga je te werk als je objectief alleen handmatig kan worden scherp gesteld? Of als je met het autofocus objectief handmatig wilt scherpstellen? We leggen uit hoe het werkt.

Scherpstellen is tegenwoordig heel eenvoudig

Scherpstellen is tegenwoordig erg eenvoudig. De meeste objectieven beschikken over een autofocus functie. En moderne camera’s bieden je op verschillende manieren ondersteuning bij het scherpstellen. Daardoor is vrijwel iedere foto scherp op de plek waar jij dat wilt.

Toch zijn er verschillende fabrikanten die objectieven zonder autofocus aanbieden. En die objectieven zijn nog populair ook. Denk maar eens aan bijvoorbeeld Samyang en Lensbaby. En sinds kort kunnen we NiSi aan dat lijstje toevoegen.

Frank stelt handmatig scherp

Handmatig scherpstellen is een extra dimensie aan je fotografie

Er zijn veel situaties waarin het handig is dat je met de autofocus kunt scherpstellen. Maar er blijven genoeg gelegenheden over om handmatig scherp te stellen. En wat ons betreft, hoef je niet eens altijd met autofocus te werken. In de landschapsfotografie, kustfotografie, architectuurfotografie en macrofotografie heb je bijna altijd de tijd om handmatig scherp te stellen. Dat geeft juist een extra dimensie aan je fotografie.

Je bent dan niet alleen heel bewust bezig met de compositie, maar ook met scherpstellen en scherptediepte. Met een zorgvuldig gekozen scherptediepte en punt waarop je scherp stelt, breng je meer diepte in je foto’s.

Als je oefent met handmatig scherpstellen en ervaring opdoet, maak je al snel minder foto’s. Maar de foto’s die je maakt zijn van betere kwaliteit. Handmatig scherpstellen is vooral geschikt voor:

  • Macrofotografie
  • Landschapsfotografie
  • Kustfotografie
  • Architectuurfotografie

Handmatig scherpstellen met een objectief met autofocus

Mocht je alleen objectieven met een autofocus bezitten, dan is het handmatig scherpstellen toch voor je weggelegd. Op je objectief zit een knopje. Dat knopje zet je om naar ‘MF’. Vindt scherpstelling ‘in camera’ plaats, kijk dan even of je een knopje op je camera hebt of dat je de autofocus in een van de menu’s kunt uitschakelen.

Even iets over scherptediepte

Voordat we uitleggen hoe handmatig scherpstellen werkt, kijken we eerst nog naar de scherptediepte. Want die is belangrijk.

Scherptediepte is dat deel van de foto dat acceptabel scherp in beeld is. De scherptediepte is afhankelijk van:

  • De brandpuntafstand waarop je fotografeert
  • Het diafragma dat je kiest
  • De grootte van de sensor in je camera

Je kunt de scherptediepte op het objectief aflezen

Maar in de meeste camera’s kun je niet aflezen hoe groot de scherptediepte is. Op een objectief dat je handmatig moet scherpstellen staat die schaalverdeling wel. Maar hoe werkt die schaalverdeling precies?

Op het objectief staan een paar rijtjes met cijfers. Aan de hand van het NiSi MF 15mm f4 objectief leggen we uit wat die rijtjes betekenen.

Op je objectief staan 3 rijtjes met cijfers. We beginnen bij het onderste rijtje. Zeg maar het rijtje dat het dichtste bij de lensvatting zit. Op deze rij staan de diafragmagetallen. Deze diafragmagetallen staan op een ring. Door aan de ring te draaien stel je het diafragma in.

Op de bovenste rij, dus de rij die het verste van de lensvatting af staat, staat de scherpstelafstand. Meestal wordt deze in meters en voet (feet) weergegeven. Ga voor je eigen gemak uit van de schaalverdeling in meters. Ook deze getallen staan op een ring. Door aan de ring te draaien stel je de scherpstelafstand in. Als je ervaring opdoet met het inschatten van afstanden, is het bepalen van de scherpstelafstand en het instellen daarvan ook niet meer moeilijk. De functie van deze 2 ringen zal in de praktijk snel duidelijk zijn.  

Maar waar is dat middelste rijtje dan voor? Eenvoudig gezegd, kun je in dit rijtje de scherptediepte aflezen. Kijk maar eens naar de instellingen die bij de bovenstaande foto horen. Het diafragma is ingesteld op f5.6. En de scherpstelafstand bedraagt 1 meter. De scherptediepte bij deze instellingen loopt dan van 0,8 meter tot bijna 2 meter.

Zou het diafragma op f11 worden ingesteld bij een gelijkblijvende scherpstelafstand van 1 meter, dan loopt de scherptediepte vanaf zo’n 0,45 meter tot oneindig.

Handmatig scherpgesteld met het NiSi MF 15mm objectief

In deze foto is op zo’n 60 centimeter afstand scherp gesteld. De scherpte in de achtergrond blijft, maar in de voorgrond zie je enige mate van onscherpte. Dat ligt niet aan het objectief of aan onzorgvuldig scherpstellen. Het komt door de compositie. De voorgrond ligt buiten het bereik van de scherptediepte. Deze foto is gemaakt met een diafragma van f8. Door voor f16 te kiezen zou de voorgrond ook acceptabel scherp zijn geweest.

Handmatig scherpstellen in de praktijk

Het correct handmatig scherpstellen is in de praktijk een combinatie van het instellen van een diafragma en het scherpstellen op een bepaald punt in de compositie.

Vaak ook het diafragma handmatig instellen

We gaan ervan uit dat je het diafragma heel bewust instelt. Niet alleen omdat het een bepaalde hoeveelheid licht doorlaat, maar juist omdat het zo’n belangrijke rol speelt in de scherptediepte in een foto. En die scherptediepte draagt in belangrijke mate bij aan de dieptewerking in een foto.

Er zijn verschillende manieren om te bepalen welk diafragma je instelt. Zo kun je kiezen voor het diafragma waarbij:

  • De scherpte optimaal is. Bij de meeste objectieven ligt dat diafragma 2-3 stops boven het grootste diafragma.
  • De dieptewerking, dus de scherptediepte optimaal is. Dat kan betekenen dat je voor een groot diafragma en dus een kleine scherptediepte kiest. Of juist voor een klein diafragma met een grotere scherptediepte als resultaat.

In dit artikel gaan we niet verder op die keuze in. Als je hier meer over wilt weten, kijk dan eens naar het e-book ‘Fotograferen is een Kunst’. Dit e-book vertaalt de techniek naar praktische voorbeelden.

Scherpstelafstand inschatten

Nadat je het diafragma hebt ingesteld, schat je in op welke afstand je moet scherpstellen. Om de afstand te bepalen heb je grofweg twee mogelijkheden:

  • Heb je een heel duidelijk hoofdonderwerp in je foto, kies er dan voor om op het onderwerp scherp te stellen. Dan hoef je zelfs de afstand niet in te schatten.
  • Heb je geen duidelijk hoofdonderwerp, bijvoorbeeld een landschap, kies dan voor de hyperfocale afstand. In dat geval schat je de afstand wel in.

Handige hulpmiddelen voor handmatig scherpstellen

Er zijn 2 handige hulpmiddelen die je helpen bij het handmatig scherpstellen. Je hoeft namelijk niet alleen maar naar de schaalverdeling te kijken.

Goed afstellen van je oculair

Als je door de zoeker kijkt en handmatig wilt scherp stellen, zorg er dan voor dat het oculair goed is afgesteld. Zie je het gebied waarop je scherpstelt scherp in de zoeker, dan mag je ervan uit gaan dat je daar netjes op hebt scherpgesteld.

Gebruik focus peaking bij handmatig scherpstellen

Een andere mogelijkheid is dat je gebruik maakt van focus peaking. Deze functie is op vrijwel alle systeemcamera’s beschikbaar. Focus peaking laat je met kleur zien waar je foto scherp is.

De rode punten en lijnen geven aan waar de foto scherp is.

Conclusie handmatig scherpstellen

Handmatig scherpstellen is niet moeilijk, het vraagt enige oefening. Als je het handmatig scherpstellen onder de knie begint te krijgen, ben je veel bewuster met fotografie bezig.

Je kunt thuis oefenen door je camera op statief te plaatsen en foto’s met verschillende diafragma’s en scherpstelafstanden te maken. Als je de compositie niet verandert en alleen de instellingen aanpast, krijg je al snel gevoel voor het handmatig scherpstellen.

Fotografeer je met een objectief zonder autofocus, dan moet je wel handmatig scherpstellen. Maar ook als je alleen autofocus objectieven hebt, is dit een goede oefening. Je traint jezelf in het bepalen van de scherptediepte en scherpstelafstand. Je resultaat zal zijn dat je meer foto’s maakt die scherp zijn waar jij wilt en die een scherptediepte hebben die jij wilt.

Zelf stellen we steeds vaker handmatig scherp, al dan niet door focus peaking ondersteund.

Yvonne stelt handmatig scherp
Yvonne stelt handmatig scherp.

Workshops technische vaardigheden

Wil jij ook perfect scherpstellen? Kies dan voor één van onze workshops waarin de technische vaardigheden centraal staan. In deze workshops besteden we speciaal aandacht aan belichting, ISO-waarde, scherpstellen en scherptediepte. In de workshops zijn er maximaal 10 deelnemers die door 2 professionele fotograferen worden begeleid. Er is dus meer dan voldoende tijd om je 1-op-1 te begeleiden.

Er zijn aparte uitvoeringen voor macrofotografie, kustfotografie en landschapsfotografie. De techniek is misschien hetzelfde, maar hoe je de techniek in de praktijk toepast verschilt nogal sterk. Passen de data voor de groepsworkshops niet in je agenda? Kijk dan eens naar de privé workshops.

OVER BETERE LANDSCHAPSFOTO

Wij zijn Betere Landschapsfoto, hoe kunnen we jou helpen aan mooiere en betere fotografie

Wij zijn Frank en Yvonne en samen zijn wij Betere Landschapsfoto. Vol passie en enthousiasme begeleiden we beginnende tot gevorderde fotografen bij alles wat je kunt ontdekken over macrofotografie, landschapsfotografie of kustfotografie. We organiseren een breed scala aan workshops, unieke fotoreizen, cursussen, coachingstrajecten en inspirerende lezingen.

Alle grote en kleine landschappen hebben een grote aantrekkingskracht op ons. Met de juiste techniek gaan we op zoek mooie plekken om sfeervolle beelden vast te leggen. En dat delen we graag met andere fotografen. Om ze verder te helpen in hun fotografie. Zien dat andere fotografen zich ontwikkelen met onze hulp, daar krijgen wij energie van!

Betere Landschapsfoto is officieel dealer van Leofoto, NiSi, Lensbaby, Kenko en Mindshift.

Heb je nog vragen over dit artikel? Stel ze in de reacties zodat we je kunnen helpen.

Heb je nog vragen over onze workshops? Stel ze via deze pagina. Of download hier ons gratis e-book “Betere foto’s in 7 simpele stappen“.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *