In dit blog bespreken we hoe je het beste uit de hand – zonder statief – kunt fotograferen. Lees verder en ontdek hoe je ook zonder statief scherpe foto’s kunt maken.
Een van de meest gangbare adviezen voor landschapsfotografen is om een statief te gebruiken.
Een statief opent de deur naar nieuwe creatieve mogelijkheden en zorgt ervoor dat je scherpe, ruisvrije foto’s kunt maken die zonder statief moeilijk te realiseren zijn. Hoewel er onmiskenbare voordelen zijn aan het gebruik van een statief, is het belangrijk om te beseffen dat niet elke opname hiervan profiteert. Daarnaast zijn er situaties waarin je een statief niet kunt of wilt gebruiken. Wat doe je dan?
Zonder statief: Het belang van een snelle sluitertijd
Eén groot voordeel van een statief is dat je langere sluitertijden kunt gebruiken zonder verlies van scherpte. Bij fotograferen uit de hand is dit lastiger. Hoewel de nieuwste beeldstabilisatie technologie indrukwekkend is, kan deze functie het statief niet volledig vervangen. Daarom is de sluitertijd nóg crucialer wanneer je uit de hand fotografeert.
Landschapsfotografie uit de hand
Om scherpe beelden uit de hand te schieten, moet je de sluitertijd zodanig verkorten dat de camera geen trillingen registreert tijdens het fotograferen.
Een vuistregel voor de langzaamste sluitertijd
Een praktische richtlijn is om de brandpuntsafstand te gebruiken als breuk: bij 35 mm kan je de sluitertijd instellen op 1/35e seconde (afgerond naar 1/30e seconde), bij 70 mm op 1/60e seconde, bij 200 mm op 1/200e seconde, enzovoort. Dit is echter slechts een richtlijn en geen harde regel. Sommige camera’s kunnen scherpte behouden bij langere sluitertijden, terwijl andere camera’s dat minder goed doen.
Daarom is ons advies om nadat je een foto hebt gemaakt in te zoomen om te controleren of deze scherp is. Zodra de sluitertijd te traag is, zal de camera je bewegingen registreren, wat resulteert in onscherpte. Daarom, zoom altijd in op je beeld om er zeker van te zijn dat het scherp is.
Je zult misschien niet direct zien dat een foto een beetje onscherp is totdat je inzoomt. Het is beter om dit meteen te ontdekken, dan wanneer je thuis achter je computer zit. Mocht de foto toch onscherp zijn, gebruik dan gewoon een snellere sluitertijd.
Het effect van een snellere sluitertijd op ISO en diafragma
Het aanpassen van de sluitertijd heeft invloed op de hoeveelheid licht die door de lens komt. Een langere sluitertijd laat meer licht binnen (waardoor de foto lichter wordt), terwijl een kortere sluitertijd het licht vermindert (en de foto donkerder maakt). Om de belichting goed te houden, moet je mogelijk de ISO of het diafragma aanpassen. Maar welke van de twee kies je?
Er is helaas geen eenduidig antwoord op deze vraag. Verschillende situaties vragen om verschillende aanpassingen. Toch zijn er enkele richtlijnen die je kunt volgen bij landschapsfotografie.
Diafragma of ISO: Wat pas je aan?
Als je nog niet bekend bent met de werking van ISO en diafragma, raden wij je aan om dit blog eens te lezen. Deze kennis is essentieel om je fotografie naar een hoger niveau te tillen.
Een andere optie is dat je voor ons e-book ‘Fotograferen is een Kunst’ kiest. Dit complete e-book is een leerboek en naslagwerk in één op het vlak van de natuurfotografie.
Bij een korte sluitertijd wordt de foto onbedoeld donkerder. Door het diafragma te vergroten (lager f-stop getal), laat je meer licht toe tot de sensor van de camera. Daardoor wordt de foto lichter. Dit heeft echter invloed op de scherptediepte. Een groot diafragma resulteert in minder scherpte over het hele beeld, wat perfect is voor macrofotografie, maar minder geschikt voor landschapsfotografie, waar maximale scherpte van voor- tot achtergrond vaak gewenst is.
Merk op dat een groter diafragma je toestaat om met een kortere sluitertijd te fotograferen.
ISO verhogen voor meer licht
De andere optie is om de ISO-waarde te verhogen, wat ook de helderheid van de foto vergroot. Maar het te ver verhogen van de ISO-waarde introduceert ruis in het beeld. Professionele camera’s kunnen hoge ISO-waarden beter aan dan instapmodellen. Een high-end camera kan bijvoorbeeld een ISO van 1600 aan zonder storende ruis, terwijl een instapmodel bij ISO 400 al merkbare ruis kan vertonen. Daarom streven fotografen er altijd naar om de laagst mogelijke ISO te gebruiken die nodig is.
Merk op dat een hogere ISO-waarde je toestaat om met een kortere sluitertijd te fotograferen.
Welke instelling pas je aan?
Je weet nu dat je de belichting kunt verhelderen door het diafragma te openen of de ISO te verhogen, maar beide hebben nadelige effecten op de beeldkwaliteit. Dus, wat kies je: onscherpte of ruis?
Onze voorkeur
Hoewel geen van beide opties ideaal klinkt, is dit een keuze die je moet maken bij het fotograferen uit de hand, zeker in omstandigheden met weinig licht. Hier is onze aanpak:
De ISO-waarde heeft meer speelruimte. Probeer de basis ISO-waarde van je te gebruiken – meestal 100 -, maar wees bereid deze te verhogen totdat de foto helder genoeg en de sluitertijd kort genoeg is om bewegingsonscherpte te voorkomen. Ruis is makkelijker te verwijderen in de nabewerking dan onscherpte.
Pas daarna pas je het diafragma aan. Vermijd een diafragma groter dan f/5.6, afhankelijk van je brandpuntsafstand. Een langere brandpuntsafstand vereist een kleiner diafragma en vice versa. Een groter diafragma kan resulteren in een gebrek aan scherptediepte.
Vaak geeft een combinatie van beide het beste resultaat.
Laat filters achterwege bij handmatige landschapsfotografie
Hoewel het voor de hand ligt, moet je het gebruik van grijsfilters of andere verduisteringsfilters vermijden bij fotograferen uit de hand.
Een populair filter voor fotografie is het circulaire polarisatiefilter. Dit filter kan reflecties verminderen en contrast toevoegen aan de lucht, maar het maakt de foto ook ongeveer 1,5 stops donkerder. Dit betekent dat je moet compenseren door de ISO te verhogen, het diafragma te openen of de sluitertijd te verlengen.
En als het contrast tussen de voorgrond en lucht te groot is, gebruik je ook een grijs verloopfilter. Afhankelijk van hoe sterk het filter is, hoe hard het verloop én hoe ver je het filter naar beneden moet plaatsen, kan ook hier de foto 1-2 stops donkerder door worden.
Gebruik beeldstabilisatie
Afhankelijk van de camerafabrikant kan dit vibratiereductie (VR), beeldstabilisatie (IS), of iets anders heten. Deze functie kan op sommige objectieven een groot verschil maken bij het fotograferen uit de hand, vooral als de sluitertijden langer worden. Schakel het echter altijd uit bij gebruik van een statief. Let even op: beeldstabilisatie kan in het objectief en/of in de camera zijn ingebouwd. Raadpleeg de handleiding. Of wat wij vaak doen: raadpleeg Youtube. Zoek dan op jouw cameramodel. Bij voorkeur bekijken we een korte video. Want we houden van duidelijke antwoorden. Vaak zitten die niet in de lange video’s.
Vergeet de compositie niet
Eén van de grootste uitdagingen bij uit de hand fotograferen is dat de compositie net zo belangrijk is als bij foto’s die je met een statief maakt.
Het is belangrijk om de compositie serieus te nemen. Neem de tijd om elk aspect van je foto te optimaliseren, gebruik de zoeker – of toch live view als je dat gemakkelijker vindt als je uit de hand fotografeert – en positioneer jezelf totdat je tevreden bent. Een belangrijke les die wij hebben geleerd, is om bij elke foto die je maakt het idee te hebben om deze groot af te drukken. Dit betekent dat elke afbeelding geoptimaliseerd moet worden, en niet zomaar een snapshot mag zijn – zelfs niet als je met je smartphone fotografeert.
Wanneer wij zonder statief fotograferen
Eerlijk gezegd fotograferen wij bijna altijd met een statief. Maar er zijn uitzonderingen:
Macrofotografie: hier heeft een hele kleine verandering van positie grote impact op het totaalbeeld. Vaak zijn die positieveranderingen zo klein dat je ze niet of nauwelijks met een statief kunt maken. Wel kiezen we er regelmatig voor om onze ellebogen te gebruiken als we een onderwerp dicht bij de grond fotograferen. Een variant hierop is om in een gehurkte positie met een arm op de knie te steunen.
Vaak bij meervoudige belichting, ook wel meervoudige opnames genoemd. Als we twee verschillende composities in één (eind)beeld combineren is het meestal handiger om uit de hand te fotograferen.
Conclusie
Een statief is een waardevol hulpmiddel voor landschapsfotografen en zou deel moeten uitmaken van de uitrusting van elke fotograaf. Het stelt je in staat technieken toe te passen die anders onmogelijk zouden zijn. Toch zijn er momenten waarop je zonder statief werkt, ofwel omdat het niet beschikbaar is of omdat je het simpelweg niet wilt gebruiken.
Wat de reden ook is, je kunt ook zonder statief indrukwekkende landschapsfoto’s maken. Je moet je alleen bewust zijn van de beperkingen. Het belangrijkste bij fotograferen uit de hand is om een sluitertijd te kiezen die snel genoeg is om scherpe resultaten te behalen. Bij langere sluitertijden kunnen cameratrillingen en beweging – lees: onscherpte – optreden, vooral bij weinig licht. In dergelijke gevallen pas je het diafragma en/of de ISO-waarde aan om een goed belichte afbeelding zonder bewegingsonscherpte te krijgen.
Vergeet niet om altijd in te zoomen nadat je een foto hebt gemaakt. Controleer de scherpte. Als je nog ter plaatse bent kun je de instellingen aanpassen en een nieuwe foto zonder bewegingsonscherpte maken.
Dus waar wacht je nog op? Ga naar buiten en maak prachtige foto’s!
workshops
Wil je meer leren en je vaardigheden verbeteren? Opnieuw geïnspireerd raken door fotografie? Kom dan naar onze praktische workshops.
Yvonne en Frank verzorgen alle workshops persoonlijk en brengen samen meer dan 25 jaar ervaring mee in het geven van fotografietrainingen. Met hun enthousiasme, praktische aanpak en oog voor detail maken ze van elke workshop een inspirerende én leerzame belevenis.
✅ Persoonlijke 1-op-1 begeleiding op locatie ✅ maximaal 6 deelnemers per begeleidend fotograaf ✅ Veel praktische tips en adviezen tijdens de workshop ✅ Feedback op je foto’s tijdens de workshop ✅ Samen fotograferen en dé foto maken ✅ Gratis koffie of thee bij aankomst ✅ Een handige gids in het thema van de workshop ✅Twee uitdagende opdrachten voor na de workshop
OVER BETERE LANDSCHAPSFOTO
Ontdek Betere Landschapsfoto – Jouw Gids in Fotografie
Wij zijn Frank en Yvonne, de gezichten achter Betere Landschapsfoto. Met passie en enthousiasme helpen we fotografen – van beginner tot gevorderd – om het maximale uit hun fotografie te halen. We delen niet alleen onze kennis en ervaring, maar inspireren jou om de schoonheid van landschappen vast te leggen. Of je nu houdt van macrofotografie, landschapsfotografie of kustfotografie, wij begeleiden je met persoonlijke aandacht.
Workshops, Cursussen en Meer
We bieden een gevarieerd aanbod aan workshops, cursussen en persoonlijke coaching op unieke locaties in Nederland, België en Noord-Frankrijk. Samen ontdekken we de mooiste plekken en leren we je creatieve technieken waarmee je sfeervolle foto’s maakt. We gaven al samen al meer dan 350 workshops aan fotografen in binnen- en buitenland. Én we geven alle workshops zelf.
Jouw Groei als Fotograaf Staat Centraal
Grote en kleine landschappen inspireren ons, en we laten je zien hoe je deze op jouw manier kunt vastleggen. Met onze begeleiding ontdek je nieuwe technieken, ontwikkel je een eigen stijl en maak je beelden waar je trots op kunt zijn.
Wat We Voor Jou Kunnen Betekenen
Blijf Op de Hoogte: Schrijf je in voor onze periodieke mail vol tips, inspiratie en exclusieve aanbiedingen.
Vragen? Stel ze eenvoudig in de reacties onder de blogs of neem via de mail contact met ons op, we helpen je graag verder.
Meer Weten? Bezoek onze workshoppagina voor alle informatie over ons aanbod.
Geef een reactie